Şiveler

Boyabat ağzında Türkçe Dilbilgisi kurallarından farklı olan kullanımlar vardır. Bu kullanımların sadece Boyabat ağzına ait olduğu iddiasında değiliz. Biz sadece buraya Boyabat’ta kullanılan ağzın özelliklerini alıyoruz.

        A.     NAZAL N (NG) KULLANIMI

   Boyabat Ağzında  “Nazal N” denilen “burun N”si çokça kullanılır. Bu kullanım Anadolu’nun birçok yerinde mevcuttur. Bu ses dilin arka tarafının damağın arka tarafına değdirilmesi ve dilin üst ön dişlere yakın bir yerde dişlere değmeden durması ile çıkar. Bugünkü kullanımda en yakın ses tanımı N ve G seslerinin aynı anda çıkarılmaya çalışılmasıyla oluşur. Bunun için biz bu kullanımı kelime içinde (ng) şeklinde ifade edeceğiz. Nazal N Boyabat ağzında oldukça yaygın olarak kullanılır.

Sa(ng)sak                                Görrdü(ng) mü?                    

A(ng)şa (Ayşe)                       Dö(ng)gel

Do(ng)mak                               İ(ng)eze         

Dursu(ng)                                So(ng)ül

Da(ng)alak

B.     FİİLLERİN KULLANIMINDAKİ FARKLILIKLAR

1.       Tekil şahıs çekiminde II. Tekil şahıs eki kullanılır ve karışıklığın giderilmesi için de I. Tekil şahsın kullanımında mutlaka “ben” şahıs zamiri getirilir:

Ben geliyon

Ben yazıyon

               Ben düşünüyon

               Ben biliyon

 

2.       II. Tekil ve çoğul şahıslar –isimler dahil-  “nazal n ile” ifade edilir:

Sen gidiyo(ng) mu?

Siz biliyo(ng)uz mu?

Sen biliyo(ng)

Siz biliyo(ng)uz

                Seni(ng) gözü(ng)

                Sizi(ng) gözü(ng)üz

                Seni(ng)  eli(ng)            

                Sizi(ng) eli(ng)iz

3.       Zaman eklerinin son sesleri değişikliğe uğrar:

Şimdiki zaman:

Geliyorum      yerine         geliyon

Geliyorsun     yerine          geliyo(ng)

Geliyor           yerine          geliyo

                Geliyoruz      yerine         geliyoz

               Geliyorsunuz        yerine         gelyo(ng)uz

               Geliyorlar             yerine         geliyola

Gelecek zaman :

Gideceğim    yerine           Gidecen

Gideceksin    yerine           Gidece(ng)

                Gideceğiz     yerine         Gidecez

                Gideceksiniz yerine         Gidece(ng)iz

Geniş zaman çekiminde birinci hecede dar yuvarlak  ünlü olsa da ikinci Hecede mutlaka düz geniş ünlüsü olan  “a” lı şekil kullanılır:

Vururum    yerine     vurarın

Vurursun    yerine     vurarsı(ng)

                Dururum    yerine          durarım

                Durarsın     yerine          durarsı(ng)

4.       Götürmek”  ve “Getirmek” fiilleri İstanbul ağzının tersine  kullanılır. İstanbul ağzında git- fiilinden türetilen “götür-“ fiili, ayrılan, giden eşyalar için; Yine “gel-“ fiilinden türetilen “getir-“ fiili, gelen eşyalar için kullanılır. Boyabat ağzında ise giden eşyalar için “getir-“,  gelen eşyalar için “götür –“  fiili kullanılır.

Götü çabuk onu buraya

Şu masayı buraya götü(ng) (getirin)

                Paketi amcana getü

                Sofrayı  oraya götür

C.     KELİME KULLANIM FARKLARI

1.       Kelimelerde ses değişimi olur. Boyabat ağzında, kelime başlarında ve ortalarında görülen ve d’nin ve t’ye  dönüşümü çoğunlukla görülmez:

Garga                               Gavurga                         Guzeren

Gazık                                Geçi                                Gırmak

Angara                            Guş                                 Gavun

Gaçmak                           Gomşu                             Darak

Dırnak                             Duz                                 Durna

Dutmak                           Depe                              Datmak

Dörpülemek                    Daramak                        Dırmanmak   

Daşmak

Bazı kelimelerde ise görülmez:

Küllük                               Tas

Kütük                              Toz

Kedi                                Top

Tabak                            Tüy

Kelebek                        Terli

Kibir                              Kibar

2.       Kelime kısaltmaları yapılır:

                   Gı (Kız)

              Dükkan veya tikan (Dükkan)

              Vi (Ver)

              Nası  (Nasıl)

             İrbam veya İbram (İbrahim)

             Mamut (Mahmut)

             Memet (Mehmet)

             Hadi (Haydi)

             Oraya vadı (Vardı)

3.       Tezlik fiili olan “iver”, “ivi” şeklinde ifade edilir. Bunun sebebi “-ver” fiilinin                    “-vi”şeklinde kullanılmasıdır.

                  Yapıvi (Yapıver)

             Dakıvisa(ng)a (Takıversene)

              Gidivi (Gidiver)

              Götüreceğiz (Götürevereceğiz)

               Bakıvi (Bakıver)

               Alıviriyin (Alıvereyim)

4.       Bazı kelimelerin kullanımında kelimeler eski Türkçe’deki kullanım gibidir veya ses düşmeleri ve yuvarlaklaşmalar sonucu değişir:

Yarpak (Yaprak)                             Barnak (Parmak)

 Kerme (Kemre)                              Zabah (Sabah)

 Zalata (Salata)                              Zebze (Sebze)

Zoba (Soba)                                    Zopa (Sopa)

Zerhoş (Sarhoş)                             Zabısı (Sahibi)

Tikan veya Dükan (Dükkan)           Tiken (Diken)

Fişne (Vişne)                                  Furdu (Vurdu)

Fursuz (Hırsız)                               Gurbo (Kurbağa)

Buzo (Buzağı)                                Tosbo (Kaplumbağa)

Cuğara veya Cigara (Sigara)        Vurdumuyun(Vurduğunda)

Aldımıyın (Aldığında)                     Durgutmak (Durdurmak)

Nebiyin?  (Ne bileyim?)                  İrbam (İbrahim)

Sa(ng)sak (Sakasağan)                Selbes (Serbest)

Daynak (Deynek)                          Üykü (Uyku)

Hökümet (Hükümet)                     Tecir (Tacir)

Kükner (Köknar)                           Mutvak  (Mutfak)

Çızık (Çizik)                                   Pavruka (Fabrika)

Panga (Banka)                             Hırtlak (Gırtlak)

5.       Bazı kelimelerin kullanımında kelimeler eski Türkçe’deki kullanım gibidir veya ses düşmeleri ve yuvarlaklaşmalar sonucu değişir:

Geldük (Geldik)                             Çeküç (Çekiç)

Çaruk (Çarık)                               Dilük (Dilik)

Yapduk (Yaptık)                          Silük (Silik)

Dargun (Dargın)                          Depük (Tepik)

Yatuk (Yatık)                               Gaşuk (Kaşık)

Yapduk (Yaptık)                          Dipçük (Dipçik)

6.       Bazı harflerin başında gerçekleşen ses türemeleri diğer ağızlarda olduğu gibi yapılır:

Iramazan (Ramazan)

He mi? (E mi?)

İrecep veya Ercep  (Recep)

İstop (Stop)

Hayva (Ayva)

Örüsgar (Rüzgar)

Copyright © 2014 Emirhan Özkan Kuruluşudur ® Tüm Hakları Saklıdır